سلامت شهروندان در گرو طراحی شهری

فارغ از مباحث فنی و هویتی و اقلیمی طراحی های موجود ، بهره وری اقتصادی و سودآوری و عدم تخصص باعث گردیده که ژرف نگری ابعاد مختلف در طراحی شهری به فراموشی سپرده شود . آسایش و آرامش و امنیت اجتماعی شهروندان با سرعت تمام در حال خدشه بوده و سلامت روانی افراد شهرها در معرض خطر جدی میباشند . محیط و محرک های محیطی و تابع آن ، روح انسان ها را مورد آزاد قرار داده و موئلفه های و ویژیگی های و تاثیرات آن قابل مشاهده است . فشارهای روانی و استرس که خود مولود زندگی ماشینی هستند و به فراخور وضعیت اجتماعی و اقتصادی و غیره بطور نسبی همه با آن درگیر بوده ، و علاوه بر آن تاثیرات ناشی از ناهنجاری های شهرسازی و تاثیرات آن بر روح و روان نیز افزون گردیده است . هم اینکه برقراری رابطه انسان با محیط و محیط شهری بطور مطلوب برقرار نبوده و محیط شهری شدیدا” در تعارض بوده و این تقابل برنده ای بغییر شئی بی جان ندارد . صاحب نظران در حوزه روانشناسی محیطی که بر پایه نیاز و درک انسان از محیط ، در حوزه علوم رفتاری و معماری سعی بر آن دارند که این رابطه را بهبود بخشیده و از صدمات آن ممانعت نمایند . روانشناسی محیطی بر آشفتگی و بی نظمی و بی برنامه گی و بی هویتی مناظر و محیط شهری ، نیاز فطری بشر ، عدم ارتباط با طبیعت و غیره تاکید داشته و آنها را سر منشاء و موئلفه های اصلی بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی میدانند . لذا ضرورت دارد که بمنظور رفع استرس وجلوگیری از آسیل های روانی و اجتماعی و بازگرداندن آرامش و امنیت روانی طراحان عنایت ویژه ای به روانشناسی محیطی بنمایند ، تا شاید بزودی شاهد نشاط و امید و آرامش بیشتری در محیط های شهری باشیم . سوال اینکه : آرامش و امنیت روانی چه ارتباطی با محیط شهری و طراحی شهر دارد ؟ چگونه میتوان با در نظر گرفتن روانشناسی محیطی سلامت روحی شهروندان را تامین و ارتقاء داد ؟ در این پژوهش ضمن بازخوانی و یادآوری تعاریف موئلفه های کلان موضوعی ، با به کارگیری روش توصیفی و تحلیلی و از طریق مطالعات اسنادی قصد پاسخگوئی به سوالات مطروحه را دارد .
رفتارهای انسان از اجتماع و جامعه و محیط پیرامونی نشات میگیرد و طبیعت ذاتی و نیاز انسان را ناگزیر به روابط اجتماعی سوق میدهد . زندگی در حال جریان است و اتفاقات طبیعی و مصنوعی در محیط در حال وقوع هستند که ممانعت فرد کاری عبث و بیهوده مینماید و از طرف دیگر تعاملات نیز موازی آن در جریان است . دستیابی به آرامش روحی و امنیت روانی در گروه موئلفه ها و متغییرهای فراوانی بوده که بغییر از فرد ، بقیه مجهول و عهده عمل خارج خواهند بود . توسعه پایدار و چشم اندازهای کلان و طرح های ارائه شده و اجرائی ، همگی گویای عدم کفایت زحمات قبلی میباشد ، و نیت و قصد و همت جدیدی را میطلبد . چشم انداز شهری پویا و شهروندی با ناشاط بجز ایجاد فضاهای شهری موزون و برنامه ریزی و هدفمندی با مشارکت آحاد جامعه و تعاملات همه مدیران و مسئولین با طراحان میسر نخواهد بود . شهر بعنوان سکونت گاه شهروندان ، بعنوان عالی ترین نمود از زندگی اجتماعی مطرحه بوده و همانطور که پیشرفت و توسعه در لایه های اجتماع قابل روئیت هستند ، متقابلا” مخاطرات نیز میتواند در آن همه گیر شود . سلامت در جامعه تاثیر مستقیم ساختار انسجام آن دارد ، سلامت و روح شهروندی و امنیت اجتماعی نیز پیوندی نا گسستنی با شهر برقرار خواهند نمود .
حس رضایتمندی شهروندان در گرو محیط شهری شاد و ایمن بدور از هرگونه استرس و فشار عصبی از محیط خواهد بود . سلامت روان ارتقاء دهنده تعاملات اجتماعی بوده و بهبود سطح کیفی سایر فعالیتهای اقتصادی و خدماتی و اجتماعی و غیره را نیز بهبود خواهد بخشید. توسعه اجتماعی و فرهنگی امری تحکیمی نبوده و تمام افراد جامعه در قبال آن مسئول هستند .
صرف نظر از موضوعات مطرحه شده ، دغدغه های معمول شهروندان عبارت از : توسعه و ایجاداماکن امن جهت خروج جوانان از انزو و رجعت به آغوش شهر و مجال فعالیت و تلاش و مداخله در امورات اجتماعی و ترویت فرهنگ ملی و ایرانی – اسلامی و بومی در تمام اقلیم های منطقه ای ، ایجاد و تنوع خدمات در مراکز عمومی و تفریحی با نگرش هویتی و ترویج فرهنگ ، احداث کتابخانه و سینما و سالن تائتر و موسیقی و موزه و و پارک و بستان و غیره میباشد ، که اگر در غالب های پذیرفته شده فرم و رنگ و محیطی مناسب طراحی گردند ، آثار مثبتی به همراه خواهد داشت .
۵-۱- راهکار :
۱- انسجام لازم و وحدت رویه و نیات واحد و جدیت لازم در بین مسئولین و قانون گذاران و صاحب نظران و متخصصان و طراحان و حوزه های ذیربط گام بلندی در راستای تحقق مبحث مورد نظر به جلو خواهد بود .
۲- تهیه و تدوین برنامه ای جامع و تهیه و تنظیم ضوابط و مقررات الزام آور و لازم الرعایه ، میتواند جدیت و تبعیت از ان را به همراه داشته باشد .
۳- تبادل نظر و همکاری و مشارکت فی مابین طراحان و جامعه شناسان و روانشناسان محیطی در جهت بهبود آراء و دیدگاهها تاثیر فراوانی داشته باشد .
۴- تهیه منشور توسعه محور ، همه شمول ، پایدار ، انتقاد پذیر ، زنده و پویا ، دوست دار محیط زیست ، قابل اجراء و کاربردی و غیره اهمیت موضوع را بروز خواهد داد .
۵- کیفیت در طراحی شهری و موئلفه های اصولی آن با ضوابط و مقررات مورد بازنگری قرار گرفته و هم گام سازی گردند .
۶- جدیت در امر آموزش مقوله محیط و روانشناسی محیط در مراکز آموزش عالی،فرهنگ سازی درسایر سطوح آموزشی و جامعه تضمین اجرای بلندمدت خواهد بود.

نویسنده: هنگامه حاجی مقصود